لوتکەی چیا و لوتکەی دەسەڵات؛ مام جەلال و گۆڕینی هاوکێشەی سیاسی لە عێراق

وەرچەرخانە گەورەکە
لە مێژووی گەلاندا ساتەوەختگەلێک هەن کە تەنها وەک ڕووداوێکی سیاسی تێناپەڕن، بەڵکو دەبنە وەرچەرخانی مێژوویی و تێکشکاندنی ئەو قاڵبە چەقبەستووانەی کە ساڵانێکی درێژ حوکمی ناوچەکەیان کردووە. ٦ی نیسانی ٢٠٠٥ یەکێکە لەو بەروارە درەوشاوانەی کە تێیدا جەلال تاڵەبانی، وەک یەکەم کورد لە مێژووی عێراقدا، پۆستی سەرۆککۆماری وەرگرت. ئەمە تەنها گۆڕینی کەسایەتییەک نەبوو لە کۆشکدا، بەڵکو ڕاگەیاندنی کۆتایی سەردەمی پەراوێزخستنی نەتەوەیەک و دەسپێکی قۆناغی شەراکەتی ڕاستەقینە بوو.

کەسایەتییەک بۆ هەمووان: "چەپکە گوڵەکە"
مام جەلال تەنها سەرۆکێکی سیاسی نەبوو، بەڵکو "ئەندازیاری تەبایی" بوو. لە وڵاتێکی وەک عێراقدا کە پڕە لە کێشمەکێشی مەزهەبی و نەتەوەیی، ئەو توانی چەمکی (چەپکە گوڵەکە) بکاتە واقیع. ئەو لە بەغداد تەنها نوێنەری کورد نەبوو، بەڵکو ببووە چەتری کۆکەرەوەی هەموو پێکهاتەکان. لێهاتوویی ئەو لەوەدا بوو کە توانی هاوسەنگییەکی ورد لە نێوان هێزە ناوخۆییەکان و ئەجێندا ئیقلیمی و نێودەوڵەتییەکاندا دروست بکات، بە جۆرێک کە بەرژەوەندییە باڵاکانی گەلی کورد پارێزراو بن و سەقامگیری عێراقیش تێک نەچێت.

رۆڵی دیپلۆماسی و پاراستنی دەستوور
لە سەردەمی سەرۆکایەتی ئەودا، پێگەی کورد لە بەغداد گەیشتە بەرزترین ئاستی خۆی. ئەو پارێزەرێکی سەرسەختی دەستوور بوو و ڕێگەی نەدەدا مافە نەتەوەییەکان لەناو ململانێ سیاسییەکاندا ون ببن. هێزی دیپلۆماسی مام جەلال وای کردبوو کە عێراق لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ڕێزی لێ بگیرێت؛ ئەو دەیزانی چۆن زمانی گفتوگۆ بەکاربهێنێت بۆ چارەسەرکردنی ئاڵۆزترین کێشەکان کە زۆرجار وڵاتیان بەرەو لێواری شەڕی ناوخۆ دەبرد.

کۆتایی و میرات
ئێستا کە ٢١ ساڵ بەسەر ئەو هەڵبژاردنە مێژووییەدا تێدەپەڕێت، زیاتر لە هەر کاتێک هەست بەو بۆشاییە گەورەیە دەکرێت کە جێی هێشتووە. مام جەلال سەلماندی کە کورد دەتوانێت لە لوتکەی دەسەڵاتی دەوڵەتێکی وەک عێراقدا بێت و بە حیكمەت و دووربینییەوە حوکم بکات. میراتی ئەو بۆ ئێستا و داهاتوو ئەوەیە کە تەنها بە یەکڕیزی و دیپلۆماسییەکی ژیرانە دەتوانرێت دەستکەوتە مێژووییەکان بپارێزرێن.
ئەم یادە تەنها یادکردنەوەی کەسایەتییەک نییە، بەڵکو یادکردنەوەی شکۆ و سەرفرازی نەتەوەیەکە کە لە شاخەکانەوە هات و بووە خاوەنی باڵاترین بڕیار لە پایتەختدا.