یاسا لای مام جەلال وەك پڕەنسیپی فەرمانڕەوایی

کاتێك ناوی مام جەلال دەھێندرێت ڕاستەوخۆ پاشخانی سیاسی و شۆڕشگێڕی و سەرۆکایەتی دێتەوە ھزرمان ، لەم وتارەدا دەمەوێت ڕۆڵی مام بخەمە ڕوو وەك سەرۆکێك کە دیدگایەکی قوڵی ھەبوو بۆ ڕۆڵی یاسا لە حکومڕانیدا و خستنە کاری ڕووی ئەکادیمیستی خۆی وەك دەرچوویەکی بەشی یاسا لەگەڵ ئەوەشدا باوەڕبوون بە دۆزی یاسایی کە پێی وابوو دادپەروەری بەبێ کارکردن بۆی نایەتە دی .
لێرەدا وتارەکەم دابەش دەکەم بۆ کۆمەڵێك ھەڵوێستی مام لە ساڵانی سەرۆکایەتی کۆمار و کارکردن بە شێوەیەکی کرداری بۆ چەسپاندنی یاسا ، لەبەر ئەوەی مام جەلال یەکەم سەرۆک کۆماری کورد بوو کە تەنھا وەك نوێنەری کورد نەبوو لە بەغدا بەڵکوو وەك ''پارێزەری دەستوور-حامی الدستور'' مامەڵەی دەکرد کە مافی ھەموو نەتەوە و ئاین و مەزھەبێکی دەپاراست .
١-وتە بەناوبانگەکەی لەبەردەم دادگای باڵای تاوانەکان :
یەکێک لە ساتە هەرە مێژووییەکان، کاتێک بوو کە وەک سەرۆک کۆمار داوای لێکرا وەک شایەتحاڵ یان بۆ واژۆکردنی هەندێک ڕێکاری یاسایی پەیوەندیدار بە دادگاییکردنی سەرانی ڕژێمی پێشوو ئامادە بێت. مام جەلال بەو پەڕی ڕێزەوە بۆ یاسا وتی:
 "من وەک پارێزەرێک پەروەردە بووم، ڕێز لە سەربەخۆیی دادگا دەگرم و دەستوەردان لە کاروباری دادوەرەکان ناکەم، چونکە یاسا لە سەرووی هەمووانە، تەنانەت لە سەرووی سەرۆک کۆماریشە."
ئەم وتەیە وەک بنەمایەکی زێڕین بۆ جیاکردنەوەی دەسەڵاتەکان لە مێژووی نوێی عێراقدا تۆمار کرا.
٢-(هەڵوێستی بەرامبەر سزای لەسێدارەدان):
کاتێک داوای زۆری لێکرا بۆ واژۆکردنی سزای لەسێدارەدانی سەدام حسێن و سەرانی تری بەعس، مام جەلال پەنای بۆ دەقێکی یاسایی و نێودەوڵەتی برد. ئەو ڕایگەیاند:
 "من واژۆ لەسەر سزای لەسێدارەدان ناکەم، چونکە من پارێزەرم و ئەندامی ڕێکخراوی سۆسیال ئینتەرناشناڵم، کە دژی سزای لەسێدارەدانە."

ئەمە نیشانەی ئەوە بوو کە ئەو تەنانەت بۆ گەورەترین دوژمنەکانیشی، ئامادە نەبوو پرەنسیپە یاسایی و مرۆییەکانی خۆی پێشێل بکات. ئەو لەبری واژۆکردن، دەسەڵاتی دابوو بە جێگرەکانی، تاوەکو هەم ڕێڕەوی یاسا پەکنەکەوێت و هەمیش خۆی وەک پارێزەرێک وەفادار بێت بۆ پرەنسیپەکانی.
٣-پارێزەری "چەپکە گوڵەکە" لە دەستووردا:
لە کاتی گفتوگۆکانی نووسینەوەی دەستووردا، کاتێک باس لە مافی کەمینەکان دەکرا، مام جەلال وتەیەکی مێژوویی هەبوو کە دواتر بوو بە بناغەی یاسایی بۆ پێکەوەژیان:
 "عێراق چەپکە گوڵێکی ڕەنگاوڕەنگە، جوانیی ئەم چەپکە گوڵە لەوەدایە کە هەموو ڕەنگەکان بە یاسا پارێزراو بن."

ئەم دیدگایە وای کرد کە دەستووری عێراق ببێتە یەکێک لەو دەستوورانەی کە زۆرترین مافی پێکهاتە جیاوازەکانی تێدا چەسپێنراوە.
٤-گەڕانەوە بۆ یاسا لە کاتی قەیرانەکاندا
لە ساڵی ٢٠١٢دا، کاتێک قەیرانی سیاسی لە نێوان لایەنەکان گەیشتە بنبەست، مام جەلال نامەیەکی مێژوویی بۆ پەرلەمان و دادگای فیدراڵی نارد و جەختی کردەوە:
 "پێویستە هەموومان بگەڕێینەوە بۆ دەستوور، چونکە دەستوور تاکە مەرجەعە کە ڕێگری لە هەرەسهێنانی وڵات دەکات."
ئەم هەڵوێستە سەلماندی کە ئەو "یاسا"ی وەک ڕزگارکەر دەبینی لە کاتی تەنگانەدا.
مام جەلال مێژوویەکی جێهێشت کە تێیدا *"هێزی یاسا"*ی خستە پێش "یاسای هێز". بۆ ئەو، یاسا تەنها تێکستێکی وشک نەبوو، بەڵکو گیانێک بوو بۆ پاراستنی کەرامەتی مرۆڤ و سەقامگیری وڵات.

مام جەلال وەك سەرۆکێك سەلماندی کە دەکرێت مرۆڤ لە هەمان کاتدا شۆڕشگێڕێکی خەباتکار و سەرۆکێکی پابەند بە یاسا بێت. ئەو کلتووری "پەنابردن بۆ یاسا"ی لە ناو کایەی سیاسی عێراقدا چاند، کە پێشتر تەنها زمانی هێز و کودەتا باڵادەست بوو.