مام جەلال؛ ئەو مرۆڤەی کە سیاسەتی کردە هونەری پێکەوەژیان

لە مێژووی سیاسیی کوردستاندا، ناوی جەلال تاڵەبانی وەک یەکێک لە گەورەترین و کاریگەرترین کەسایەتییەکان دەمێنێت؛ پیاوێک کە نەک تەنها لە پەیوەندییە سیاسییەکاندا، بەڵکوو لە ڕەفتار و بیرکردنەوەکانیدا، وێنەیەکی مرۆڤانە و نیشتمانی درووستکرد. مام جەلال وەک سەرکردەیەکی بەئەزموون، هەمیشە هەوڵی دا کە سیاسەت لە خزمەت مرۆڤدا بێت، نەک مرۆڤ لە خزمەت سیاسەتدا.
یەکێک لە تایبەتمەندییە سەرەکییەکانی مام جەلال ئەوە بوو کە گرنگیی زۆری دەدا بە هەموو چین و توێژەکان؛ لە گەنج و خوێندکارەوە بۆ مامۆستا و ڕۆشنبیر، لە کرێکار و جوتیارەوە بۆ کارمەند و سەرمایەدار. ئەم تێگەیشتنە فراوانە وایکردبوو کە بتوانێت پەیوەندییەکی بەهێز لەگەڵ خەڵک درووست بکات و ببێتە دەنگی ڕاستەقینەی کۆمەڵگە.

مام جەلال باوەڕی بەوە هەبوو کە هیچ کۆمەڵگەیەک بە تەواوی سەرکەوتوو نابێت ئەگەر هەموو چینەکان بە شێوەیەکی یەکسان نەبینرێن و دەرفەتی بەشداریکردنیان پێ نەدرێت. بۆیە هەمیشە داوای دادپەروەری، هاوسەنگی و یەکسانی دەکرد. ئەو بە باشی دەیزانی کە هێز لە یەکگرتن و هاوکارییەوە دێت، نەک لە جیاوازی و دابەشبوون.

لە ڕووی سیاسیدا، مام جەلال نموونەیەکی دیالۆگ و گفتوگۆ بوو. لە کاتێکدا زۆربەی کێشەکان بە توندوتیژی چارەسەر دەکران، ئەو ڕێگای وتووێژ و لێکتێگەیشتنی دەگرت. ئەم ڕێبازە نەک تەنها لە نێوان هێزە سیاسییەکاندا، بەڵکوو لە نێوان چین و توێژە جیاوازەکانیشدا کاریگەرییەکی زۆری هەبوو، چونکە هەمووان هەستیان بەوە دەکرد کە دەنگیان دەبیسترێت.
گرنگیدانی مام جەلال بە توێژە جیاوازەکان، تەنها بە قسە نەبوو؛ بە کردار بوو. پشتگیری لە خوێندکاران، ڕۆشنبیران، ژنان، و گەنجان دەکرد و هەوڵی دەدا کە دەرفەتەکان بە یەکسانی بڵاوبکاتەوە. ئەمە وایکردبوو کە زۆر کەس خۆیان لە ناو سیستەمی سیاسی دا ببینن و بەشدار بن.

لە لایەکی ترەوە، مام جەلال هەمیشە پێی وایبوو کە سیاسەت نابێت تەنها بۆ سەرکردەکان بێت؛ بەڵکوو دەبێت بەشێک بێت لە ژیانی ڕۆژانەی خەڵک. بۆیە هەوڵی دەدا کە نزیک بێت لە خەڵک، گوێ بگرێت بۆ کێشە و داواکارییەکانیان و بە ڕاستی هەستی بە ئازاریان بکات.
ئەم ڕوانگەیەی مام جەلال، وەک میراتێکی سیاسی و کۆمەڵایەتی، هێشتا دەکرێت بکرێتە سەرچاوەی فێربوون بۆ نەوەی داهاتوو. لە کاتێکدا کۆمەڵگەکان ڕووبەڕووی دابەشبوون و ئاڵۆزی دەبنەوە، پێویستە گەڕانەوە بۆ ئەو بیرۆکانەی کە یەکگرتن، دادپەروەری و رێزگرتن لە هەموو چین و توێژەکان دەکەن.

مام جەلال تەنها ناوێک نییە لە مێژوو؛ ئەو هێمایەکی بیروباوەڕە. هێمایەکی ئەوەی کە سیاسەت دەتوانێت مرۆڤانە بێت، و دەتوانێت خزمەتی هەمووان بکات بە بێ جیاوازی. ئەگەر ئەم ڕێبازە بکرێتە بنەمای کار، دەتوانرێت کۆمەڵگەیەکی هاوسەنگتر و دادپەروەرتر درووست بکرێت کۆمەڵگەیەک کە تێیدا هەموو دەنگێک گرنگە و هەموو کەسێک شوێنی خۆی هەیە.
مام جەلال تەنها سەرۆکێک نەبوو، بەڵکو ئەندازیارێکی کۆمەڵایەتی و خاڵی کۆکەرەوەی هەموو ئەو جیاوازییانە بوو کە لە کۆمەڵگەی کوردەواری و عێراقیدا هەبوون.
لە مێژووی گەلاندا، دەگمەنن ئەو سەرکردانەی کە دەتوانن لە یەک کاتدا هەم دیپلۆماتکارێکی لێهاتوو بن لەسەر ئاستی جیهان، و هەم باوکێکی میهرەبان بن بۆ هەژارترین چینی کۆمەڵگە. مام جەلال (جەلال تاڵەبانی) نموونەی ئەو سەرکردە دەگمەنە بوو کە توانی سیاسەت لە کورسییە تەسکەکانەوە بباتە ناو کۆڵانەکان، ناو ماڵی جوتیاران، ژووری نووسەران و خەمی گەنجان.

مام جەلال لە خوێندنگەیەکەوە هاتبوو کە بڕوای بە دادپەروەریی
کۆمەڵایەتی هەبوو. ئەو هیچ کاتێک رابردووی خۆی فەرامۆش نەکرد؛ هەمیشە دەیگوت: "من پارێزەری مافی چەوساوەکانم." گرنگیپێدانی ئەو بە گوندنشینان و جوتیاران تەنها دروشم نەبوو، بەڵکو لە سەردەمی شۆڕش و لە سەردەمی دەسەڵاتیشدا، دەرگای هەمیشە واڵا بوو بۆیان. 
یەکێک لە هەرە درەوشاوەترین لاپەڕەکانی ژیانی ئەم سەرکردەیە، پەیوەندییە توندوتۆڵەکەی بوو لەگەڵ ئەدیبان، هونەرمەندان و ڕۆژنامەنووسان. مام جەلال پێی وابوو نەتەوەیەک بەبێ ڕۆشنبیری وەک جەستەیەکی بێ ڕۆحە. ئەو نەک هەر گوێی لە ڕەخنە دەگرت، بەڵکو هاندەری یەکەمی نووسەران بوو بۆ ئەوەی بوێرانە بنووسن. زۆرجار دەیگوت: ئێمە پێویستمان بەو قەڵەمانەیە کە هەڵەکانمان بۆ راست دەکەنەوە. ئەمە وایکردبوو کە ئەو ببێتە هێمایەک بۆ ئازادیی ڕادەربڕین.

لەسەر ئاستی عێراق و کوردستان، مام جەلال وەک "چەپکە گوڵەکە" ناسرا. ئەو تەنها نوێنەرایەتی کورد یان لایەنێکی دیاریکراوی نەدەکرد، بەڵکو پارێزەری مافی کەمینە ئایینی و نەتەوەییەکان بوو. لە لای ئەو، تورکمان، عەرەب، مەسیحی، ئێزدی و کاکەیی، هەموو وەک یەک خاوەن ماف بوون. ئەم دیدگا مرۆڤدۆستانەیە وایکردبوو کە ببێتە پشت و پەنای هەموو ئەو کەسانەی کە هەستیان بە مەترسی دەکرد.
مام جەلال بڕوایەکی تەواوی بە توانای گەنجان هەبوو. ئەو دەرفەتی بۆ هەزاران گەنج ڕەخساند کە لە باشترین زانکۆکانی جیهان بخوێنن و بگەڕێنەوە بۆ خزمەتی نیشتمان. هەروەها لە پرسی مافەکانی ژناندا، ئەو پێشەنگ بوو؛ هەمیشە جەختی لەوە دەکردەوە کە کۆمەڵگەیەک ژنی تێدا ئازاد نەبێت، هەرگیز ڕەنگی ئازادی بەخۆیەوە نابینێت.

سەرەڕای پلە و پۆستە بەرزەکانی، ئەو وەک مرۆڤێکی ئاسایی ڕەفتاری دەکرد، ئەو مامۆستایەک بوو لە فێربوونی لێبوردەیی؛ تەنانەت لەگەڵ نەیارە سیاسییەکانیشی بە زمانی دیالۆگ و ڕێز دەدوا، توانی هاوسەنگییەک لە نێوان بەرژەوەندییە باڵاکان و ژیانی ڕۆژانەی خەڵکدا دروست بکات.

مام جەلال ڕێچکەیەکە لە حوکمڕانی و مرۆڤدۆستی، ئەو فێری کردین کە سەرکردەی ڕاستەقینە ئەو کەسەیە کە لە کاتی تەنگانەدا دەبێتە قەڵغان و لە کاتی ئاشتیشدا دەبێتە پردێک بۆ بەیەکگەیشتنی جیاوازییەکان، ئەمڕۆ کە ئاوڕ لە کاروانەکەی دەدەینەوە، دەبینین بۆشاییەکەی بە هیچ پڕ نابێتەوە، چونکە ئەو بە تەنها سەرۆک نەبوو، بەڵکو کۆکەرەوەی هەموو ڕەنگەکان بوو لە چوارچێوەی یەک نیشتماندا.