سەرۆک مام جەلال گوڵێک نەبوو؛ باخچەیەک بوو

ئەمڕۆ جیهان لە قۆناغێکی هەستیاردا دەژی؛ قۆناغێک کە هەموو رۆژێک هاوسەنگیی هێز و بەرژەوەندییەکان دەگۆڕێن. ناوچەکەش لەنێوان جەنگ و ئاشتی، هەڕەشە و گفتوگۆ، هاوکاری و ململانێدا دەجووڵێت. عیراق هێشتا لەژێر بارگرانیی قەیرانە سیاسی و ئابوورییەکاندایە و هەرێمی کوردستانیش لەبەردەم قۆناغێکی هەستیار و بڕیارسازدایە. لە کاتێکی وادا، پێویستی بە سەرکردایەتییەک هەیە کە لە هێز زیاتر باوەڕی بە دانایی، لە توندوتیژیی زیاتر باوەڕی بە گفتوگۆ و لە بردنەوەی لایەنێک زیاتر باوەڕی بە پاراستنی نیشتیمان هەبێت. هەر بۆیە زۆر کەس بە حەسرەتەوە بیر لە سەرۆک مام جەلال دەکەنەوە؛ چونکە ئەو تەنیا رابەرێکی سیاسی نەبوو، بەڵکو قوتابخانەیەک بوو لە هونەری چارەسەرکردنی قەیرانەکان.
هەندێک مرۆڤ هەن کە مێژوو تەنیا ناویان تۆمار ناکات؛ بەڵکو بە بوونیان واتایەکی نوێ بە مێژوو دەبەخشێت. مام جەلال لەو دەگمەنانە بوو. ژیانی خۆی تەرخانکرد بۆ کورد و کوردستان و باوەڕی بەوە هەبوو کە چارەسەری هەر قەیرانێک لە نزیککردنەوەی مرۆڤەکانەوە دەست پێدەکات، نەک لە دوورخستنەوەیان. پێگەکەی تەنیا لە دەسەڵاتەوە نەهاتبوو؛ لە ساڵانی خەبات، ئازار، دانبەخۆداگرتن و لێبوردەییەوە دروست بووبوو. بۆ ئەو، دەسەڵات ئامرازێک بوو بۆ خزمەتکردنی مرۆڤ، نەک ئامانجێک بۆ خۆی.
مام جەلال لەو جۆرە سەرکردانە نەبوو کە تەنیا مێژوو بخوێننەوە؛ لە هەندێک ساتی هەستیاردا ئاراستەی مێژووی دەگۆڕی. ئەزموونەکانی بوونە سەرچاوەی دانایی، نەک لووتبەرزی. دەیزانی هەر مرۆڤێک کلیلێکی تایبەتی هەیە بۆ کردنەوەی دڵی، بۆیە لەگەڵ هەمووان بە زمانی تێگەیشتن قسەی دەکرد.
مام جەلال فێریکردین کە سەرکردایەتی پێش هەر شتێک هونەری گوێگرتنە. لە کۆبوونەوە گرنگەکاندا، پێش ئەوەی وەڵام بداتەوە بە وردی گوێی لە هەموو دەنگەکان دەگرت؛ تەنانەت لەوانەش کە لەگەڵی هاوڕا نەبوون. هەندێک جار بێدەنگییەکی کورت پێش قسەکردنی، زیاتر لە وتارێکی درێژ، چارەسەری کێشەیەکی سیاسی دەکرد. ئەوە فێریکردین کە گوێگرتن نیوەی چارەسەرە و دانبەخۆداگرتن بنەمای سەرکردایەتیی راستەقینەیە.
دووربینیی مام جەلال تەنیا خوێندنەوەی سیاسەت نەبوو؛ خوێندنەوەی مرۆڤ و کات بوو. دەیزانی ئەوەی بەزۆر بەدەست بێت، رۆژێک بەزۆریش لەدەست دەچێت؛ بەڵام ئەوەی لەسەر باوەڕ، گفتووگۆ و متمانە بنیات بنرێت، درێژخایەنترە. هەر بۆیە لە زۆربەی قەیرانەکاندا، لە شوێنی دروستکردنی دیوار، پردی دروست دەکرد؛ لە شوێنی داخستن، دەرگای دەکردەوە؛ لە شوێنی تۆڵە، هیوای دەچاند.
کاتێک هەرێمی کوردستان لە بەردەم شەڕی ناوخۆدا بوو، هێزی خۆی لە بەرپاکردنی ئاشتیدا خستەگەڕ. باوەڕی وابوو کە هیچ سەرکەوتنێک بەهای تێکشکانی کۆمەڵگە نادات و هیچ دەستکەوتێک بە خوێنی برا ناپارێزرێت. لە لای ئەو، سەرکەوتنی راستەقینە ئەوە بوو کە نیشتیمان سەربکەوێت، نەک تەنیا لایەنێک.
لەناو بزووتنەوەی کوردایەتیدا، زۆر رابەر هاتن و رۆیشتن، بەڵام مام جەلال شوێنپەنجەیەکی جیاوازی بەجێهێشت. دڵی بۆ هەموو پارچەکانی کوردستان لێیدەدا و سنوورە سیاسییەکان نەیانتوانی خەونەکانی سنووردار بکەن. هەر بۆیە تەنیا لە کوردستان نەناسرا، بەڵکو لە زۆر پایتەختی جیهانیش بە پیاوی گفتووگۆ، هاوسەنگی و چارەسەرسازیی ناسرابوو. توانای هەبوو زمانی بەرژەوەندیی گەلەکەی بۆ زمانی دیپلۆماسی و هاوبەشی مرۆڤایەتی وەربگێڕێت.

یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە دیدی مام جەلال تەنیا رێکخراوێکی سیاسی نەبوو؛ بیرکردنەوەیەکی نوێ بوو. باوەڕی بەوە هەبوو کە هیچ رێکخراوێک بەهێز نابێت ئەگەر پەیوەندیی لەگەڵ گەل لاواز بێت و هیچ دەسەڵاتێک بەردەوام نابێت ئەگەر پشت بە متمانەی خەڵک نەبەستێت. هەر ئەم باوەڕەش بوو کە لە هەموو قۆناغە جیاوازەکاندا رێنمایی دەکرد.
رەنگە گرنگترین پرسیاری ئەمڕۆ ئەوە نەبێت مام جەلال چی کرد؛ بەڵکو ئەوە بێت کە ئێمە تا چەند توانیومانە قوتابخانەکەی بخوێنینەوە. سەرکردەکان دێن و دەڕۆن، بەڵام بیر و رێباز ئەو کاتە دەمێننەوە کە نەوەکان بە کردار تێیاندا بژین.
مام جەلال گوڵێک نەبوو؛ باخچەیەک بوو. باخچەیەک کە هەر کەسێک لەوێ گوڵێکی خۆی دەدۆزێتەوە؛ یەکێک دانایی، یەکێک لێبوردەیی، یەکێک ئازایەتی، یەکێک هیوا و یەکێکی تر متمانە. وەک دارێکی سێبەردار، هەمووانی لەژێر سێبەری خۆیدا جێ دەکردەوە، بێ ئەوەی پرسیار لە ناسنامە، رەنگ، یان بیرۆکەی کەس بکات.
مام جەلال کۆچی دوایی کرد، بەڵام رێبازەکەی کۆچی نەکرد. هەندێک گوڵ تەنیا وەرزێک دەژین، بەڵام باخچەکان وەرزەکان دەگۆڕن و هەر ساڵ گوڵی نوێ دەهێنن. مام جەلال لەو جۆرە مرۆڤانە بوو؛ نەک وەک گوڵێک کە پشکووت و وەری، بەڵکو وەک باخچەیەک کە هەر نەوەیەک دەتوانێت گوڵێکی نوێی تێدا بچنێت. تا ئەو رۆژەی کوردستان پێویستی بە دانایی، لێبوردەیی، متمانە و یەکڕیزی هەبێت، ئەو باخچەیە هەر سەوز دەمێنێتەوە؛ چونکە رەگ و ریشەکانی لە دڵی گەلدا چەکەرەیان کردووە، نەک تەنیا لە لاپەڕەکانی مێژوودا.