مام جەلال... کاریزما و سیمبولی نەتەوەیی کوردستان

لە کاتێکدا لەسەر دەروازەی ساڵیادی کۆچی دوایی کۆچکردووی نەتەوە، سەرۆک جەلال تاڵەبانی (مام جەلال)ین، کتێبەکەم لەبیر دەکەمەوە کە لەبارەیەوە نووسیومە بە ناونیشانی "مام جەلال سیمبولی نەتەوەیی کورد"، کە مێژوو و خەباتی چەندین دەیەی سەرۆک دەخاتە ڕوو، لەگەڵ بۆچوونی ژمارەیەک لە نووسەران و ڕۆشنبیرانی عەرەب و تورک و فارس و ئەمریکی و ڕووس و غەیری ئەوان لەسەر کەسایەتی و ڕۆڵی لەسەر ئاستی هەرێمی کوردستان و چوار پارچەی کوردستان و عێراق و ناوچەکە و جیهان. شایەنی باسە کە کتێبەکە بە شێوەزاری کرمانجی و بە پیتی لاتینی نووسراوە.

⚫️ کاریزمای سەرکردە و پارێزەری دۆزی گەلەکەی
سەرۆک مام جەلال خاوەنی کەسایەتییەکی کاریزماتیکی ناوازە بوو، کە کردبوویە پارێزەری ئاسایشی نەتەوەکەی. دۆزی گەلەکەی گۆڕی بۆ چیرۆکێک کە لە هەموو بۆنە نێودەوڵەتییەکاندا دەگێڕێتەوە، و کردی بە دۆزێکی شەرعی و ڕەوا. پەیامی پێشمەرگەی لە چیاکان و دۆڵەکانی کوردستانەوە هەڵگرت و گەیاندیە نەتەوە یەکگرتووەکان، و کاتێک کاندید کرا بۆ پۆستی سەرۆک کۆماری عێراقی فیدراڵ، دۆزی کوردی کردە دۆزێکی شەرعی و دانپێدانراوی نێودەوڵەتی. ئەو پیاوەیە کە لە چیاکانی کوردستانەوە بە جلوبەرگی پێشمەرگەوە دابەزی تا ببێتە سەرۆک کۆمار بە ناسنامە شۆڕشگێڕانە و نەتەوەیی و نیشتمانییە دڵسۆزەکەیەوە. مام جەلال؛ قوتابی، پارێزەر، چالاکوان، شۆڕشگێڕ، نەتەوەخواز، کوردستانی، نیشتمانپەروەر، مرۆڤدۆست، خاوەنی ئەو کەسایەتییە کاریزماتیکییەی کە چووە مێژووەوە. ناوی دۆزەکەی لە لاپەڕەکانی مێژوودا تۆمار کرد لە ڕێگەی ئامادەبوون و بەشداری و گەشتەکانی لە بۆنە نێودەوڵەتییەکاندا، و ڕۆژێک لە ڕۆژان درێغی نەکرد لە بەرگریکردن لێی. وەک هاوڕێ کۆنەکانی دەڵێن، پیاوێکی ڕاستگۆ و وەفادار و دڵسۆز و خۆشەویست بوو. بەڵێ، ئاوا بوون ڕۆڵەکانی وڵاتی خۆر، ڕۆڵەکانی کوردستان.

⚫️ سەرۆکی مرۆڤدۆست و دەمامکی ئاسایش
مام جەلال یەکەم سەرۆکی عێراقی کورد بوو کە بە ناسنامە کوردی و شۆڕشگێڕییەکەیەوە گەیشتە سەرۆکایەتی، و هیچ کینەیەکی لە دژی گەلانی دیکە هەڵنەگرت، بەڵکو بە ڕۆحی مرۆڤایەتی و لێبوردەیی و بەخشینەوە مامەڵەی لەگەڵ هەمووان دەکرد. لە دیارترین هەڵوێستە مرۆڤایەتییەکانی ئەوە بوو کە واژۆکردنی فەرمانی لەسێدارەدانی دیکتاتۆر سەدام حوسێنی ڕەتکردەوە، سەرەڕای ئەوەی کە ناوبراو خۆی بە شێوەیەکی تایبەت لە بڕیاری لێبوردنی گشتی بەدەر کردبوو. تێکۆشەر و پێشمەرگە، سەرۆکی پێشووی کۆماری عێراقی فیدراڵ، و سکرتێری یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، لە منداڵییەوە تا ڕۆژی کۆچی دوایی لە کەشوهەوای سیاسەت و دیپلۆماسییەتی کوردستانی دوور نەکەوتەوە، و بە هەموو هێز و ئیرادەیەک کە هەیبوو خزمەتی کرد لە پێناو بەدیهێنانی ئامانجەکانی گەلی کورد و ڕێزگرتن و پاراستنی مافەکانی هەموو پێکهاتەکان.

⚫️ ڕۆڵی لە پاراستنی دەستکەوتەکان و بڵاوکردنەوەی کولتووری لێبوردەیی
ڕۆڵی تێکۆشەری نەمر مام جەلال لە پاراستنی دەستکەوت و بەرهەمەکانی گەلی کورد و پێکهاتەکانی دیکەی دانیشتووی کوردستان و دەوروبەری ڕۆڵێکی گەورە و مێژوویی بوو. تێکۆشەرێکی کوردستانی و نێودەوڵەتی و مرۆڤدۆست بوو، و ڕۆڵێکی پێشەنگی هەبوو لە چاندنی چەمکی برایەتی و ئاشتیی کۆمەڵایەتی لە نێوان گەلانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەبێ هیچ جیاکارییەک. هەمیشە کاری بۆ نزیککردنەوەی لایەنە ناکۆکەکان و یەکخستنی ڕیزەکانیان دەکرد لە پێناو بەدیهێنانی ئاسایش و ئاشتی و کۆتاییهێنان بە دوژمنایەتی و شەڕی ناوخۆیی. بڕیاری دابوو کۆتایی بە شەڕی ناوخۆیی نێوان لایەنە کوردییەکان بهێنێت، و فشاری خستە سەر حزبەکەی بۆ ڕاگرتنی، و لە هەندێک کاتدا زۆر سازشی بۆ لایەنی بەرامبەر کرد لە پێناو پاراستنی خوێنی گەنجانی کورد. لە لایەن سەرکردایەتییە سیاسییەکانی عێراق و هەندێک لە وڵاتانی جیهانەوە بە "دەمامکی ئاسایش" ناسرابوو، کە ئامادەبوونی سیاسی لە هەرێمی کوردستان و چوار پارچەکەی تێپەڕاند و گەیشتە گۆڕەپانی عێراق و وڵاتانی دراوسێ.

⚫️ ئەندازیاری پەیوەندییە کوردییە نێودەوڵەتییەکان
مام جەلال سەرکردەیەکی لێهاتوو بوو کە بەشداری لە هەوڵەکانی گەلی کورد کرد بۆ دیاریکردنی چارەنووسی خۆی، و ئەو کەسەیە کە دەرگای پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی نێوان هەرێمی کوردستان و وڵاتانی جیهانی لە سەرەتای شەستەکانەوە تا ڕۆژی نەخۆشکەوتنی کردەوە، بۆیە بە ئەندازیاری پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی گەلی کورد دادەنرێت. پەیوەندییەکی باشی لەگەڵ وڵاتانی ئەوروپا و ئەمریکا و کەنەدا و میسر و وڵاتانی کەنداو هەبوو، و یەکەم دەستپێکی دیپلۆماسی لە فەرەنسا بوو لە ساڵی ١٩٦٣. پەیوەندییەکی کەسیی لەگەڵ سەرۆکی میسر جەمال عەبدولناسر هەبوو، کە قەناعەتی پێکرد بەشی زمانی کوردی لە ڕادیۆی قاهیرە بکاتەوە. دوای دەستپێکردنی پەخش، تورکیا هەڕەشەی لە میسر کرد، ئەمەش وایکرد بەشە کوردییەکە لە ساڵی ١٩٥٧ دابخرێت. هەروەها ڕۆڵێکی بەهێزی هەبوو لە سەرخستنی ڕێککەوتنی ١١ی ئازاری ١٩٧٠، و هەڵبژاردنەکانی کوردستان لە ساڵی ١٩٩٢، و یەکخستنی وتاری سیاسیی کوردی بۆ دامەزراندنی هەرێمی کوردستانی فیدراڵ. ڕۆڵێکی پێشەنگی هەبوو لە کردنەوەی بەشی کوردی لە ڕادیۆی دەنگی ئەمریکا لە ساڵی ١٩٩٢، و ڕۆڵی هەبوو لە ڕاگەیاندنی ئاگربەست لە لایەن پارتی کرێکارانی کوردستانەوە لە ساڵی ١٩٩٣ دژی دەوڵەتی تورکیا، و هەوڵیدا پەیوەندی لە نێوان سەرۆکی تورکیا تورگوت ئۆزال و سەرۆکی پارتی عەبدوڵڵا ئۆجەلان دروست بکات بۆ هێنانەدی ئاشتی و چارەسەرکردنی دۆزی کورد بە شێوەیەکی ئاشتیانە. هەروەها ڕۆڵی هەبوو لە پاڵپشتیکردنی شۆڕشی ڕۆژئاوای کوردستان، کاتێک وەفدی ئۆپۆزسیۆنی سووریا لە ساڵی ٢٠١٢ سەردانی بەغدای کرد، داوای کرد سەرۆکی پارتی یەکێتیی دیموکراتی ساڵح موسلیم لە نێو وەفدەکەدا بێت، و هێشتا پاڵپشتی و پشتیوانی بۆ ڕۆژئاوا بەردەوامە.

⚫️ مام جەلال لە چاوی ئەوانی دیکەوە
بەپێی بۆچوونی چاودێرانی سیاسیی کورد، "کاتێک باس لە خەباتی سەربازی و سیاسی و دیپلۆماسی، و لێهاتوویی سیاسی