مام جەلال؛ لەنێوان ئەندازیاریی شۆڕش و تەلارسازیی دەوڵەتدا

خوێندنەوەیەکی ستراتیژی بۆ میراتی سیاسی و دیپلۆماسیی "سەرۆک تاڵەبانی"
مام جەلال تاڵەبانی تەنها ڕێبەرێکی سیاسی نەبوو، بەڵکو "قیبلەنمایەکی ستراتیژی" بوو کە بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کوردستانی لە قۆناغی خەباتی چەکدارییەوە گەیاندە کەناری قەوارەسازی و دانپێدانانی نێودەوڵەتی. ئەو توانی خەونی نەتەوەیی لە چوارچێوەی دروشمەوە بگۆڕێت بۆ واقیعێکی دەستووری و سیاسی.
١. وەرچەرخانی مێژوویی: لە کلاسیکەوە بۆ مۆدێرنە
پێش دەرکەوتنی فیکری مام جەلال، بزووتنەوەی کورد زیاتر لەسەر بنەمای خێڵایەتی و سۆزی ڕەها بونیاد نرابوو. مام جەلال ئەم هاوکێشەیەی گۆڕی بۆ:
• بەدامەزراوەیی کردن: دامەزراندنی (ی.ن.ک) وەک وەڵامێکی فیکری بۆ شکست، چەمکی "سەرکردایەتی بەکۆمەڵ"ی هێنایە کایەوە.
• ئاشتکردنەوەی ئایدۆلۆژیاکان: ئەو توانی بیری چەپ و سۆسیال دیموکرات لەگەڵ نەتەوەگەرایی کوردیدا یەکبخات و دۆزی کوردی لە ناوچەیی بوونەوە بەرەو جیهانبینی ببات.
٢. ستراتیژی ناوخۆیی: فەلسەفەی "چەتر" و یەکدەنگی
مام جەلال باوەڕی وابوو کە هێزی کورد لە یەکگرتوویدایە، هەر بۆیە:
• بەرەی کوردستانی (١٩٨٨): وەک وەڵامێک بۆ فشارە هەرێمییەکان، هەموو ڕەنگە جیاوازەکانی لەژێر یەک چوارچێوەدا کۆکردەوە.
• شەرعییەتی دەستووری: لە ساڵی ١٩٩٢دا، ڕابەرایەتی گۆڕینی "شەرعییەتی شۆڕشگێڕی" بۆ "شەرعییەتی پەرلەمانی" کرد، کە بناغەی قەوارەی هەرێمی کوردستانی دانا.
٣. مام جەلال لە بەغدا: "صمام الأمان" و ئەندازیاری عێراقی نوێ
ئەو تێگەیشتبوو کە بەهێزیی کورد لە بەغدایە. وەک یەکەم سەرۆک کۆماری کورد:
• داڕێژەری دەستوور: جێگیرکردنی سیستەمی فیدراڵی و مافە نەتەوەییەکان لە دەستووری ٢٠٠٥دا، گەورەترین دەستکەوتی یاسایی بوو.
• هاوسەنگکاری نیشتمانی: بووە پردی پەیوەندی نێوان پێکهاتە مەزهەبی و نەتەوەییەکان و ڕێگری لە لێکترازانە گەورەکان کرد.
٤. دیپلۆماسییەت: هونەری گونجان لەگەڵ مەحاڵ
مام جەلال "زمانزانێکی سیاسی" بوو کە توانی هاوکێشە دژبەیەکەکان لە بەرژەوەندی کورد بەکاربهێنێت:
• هاوسەنگیی ئێران-ئەمریکا: لە لوتکەی گرژییەکاندا، جێگەی متمانەی هەردوولا بوو و کوردستانی لە مەیدانی جەنگەوە پاراست.
• کردنەوەی قوفڵی وڵاتانی دراوسێ: بەتایبەت لەگەڵ تورکیا، توانی بەستەڵەکی مێژوویی بشکێنێت و دۆزی کورد وەک "هاوبەشێکی دیموکراس" بناسێنێت.

"چەپکە گوڵەکە"؛ تەنها دروشم نەبوو، بەڵکو میتۆدێکی سیاسی بوو بۆ پێکەوەژیانی تورکمان، مەسیحی، ئێزدی و هەموو پێکهاتەکان لەناو ماڵی کورددا.

٥. میراتی هەمیشەیی: سێ کۆڵەکەی بڕیار
ئەو خوێندنگا سیاسییەی مام جەلال جێی هێشت، لەسەر سێ بنەمای سەرەکی ڕاوەستاوە:
1. چەکی دەستوور: پاراستنی قەوارەی هەرێم لە ڕێگەی یاسا نێودەوڵەتی و ناوخۆییەکانەوە.
2. فەرهەنگی دیالۆگ: چەسپاندنی ئەو باوەڕەی کە "کۆتایی هەموو جەنگێک، سەر مێزی گفتوگۆیە".
3. پێگەی نێودەوڵەتی: گۆڕینی کورد لە "شۆڕشگێڕی شاخ"ەوە بۆ "کارەکتەری بڕیاردەر" لە ناوچەکەدا.

مام جەلال تەنها بەشێک نەبوو لە مێژوو، بەڵکو ئەو "ئاڕاستەوەرگێڕی" مێژوو بوو. ئەو توانی خەونی نەتەوەیەک لە ناو لاپەڕەی کتێبەکانەوە بباتە ناو هۆڵەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان و کۆشکی کۆماری، و ناسنامەی کوردی وەک واقیعێکی نەگۆڕ بسەلمێنێت.