سەرۆک مام جەلال؛ سێبەری چەترە گەورەکە

مێژووی سیاسیی گەلان هەمیشە پڕە لە وەرچەرخان و قەیرانی توند، بەڵام تەنها دەگمەنن ئەو سەرکردانەی کە دەتوانن لە ناوجەرگەی گەردەلولەکاندا ببنە لەنگەرگا و کەشتییەکە بەرەو کەناری ئارام ببەن. لە مێژووی هاوچەرخی کورد و عێراقدا، کاتێک باس لە حیکمەت، هاوسەنگی و کۆکەرەوەیی دەکرێت، پێگەی "مام جەلال" وەک چەترێکی گەورە و بێوێنە دەردەکەوێت؛ چەترێک کە نەک تەنها لایەنە کوردییە ناکۆکەکان، بەڵکو تەواوی پێکهاتە ڕەگەزی، ئاینی و مەزهەبییەکانی عێراقی لەژێر سایەی خۆیدا کۆدەکردەوە.

مام جەلال تەنها سەرکردەیەکی حزبی یان سەرۆک کۆمارێکی تەقلیدی نەبوو، بەڵکو ئەو خاوەنی فەلسەفەیەکی تایبەت بوو لە بەڕێوەبردنی جیاوازییەکاندا. لە قۆناغێکدا کە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و عێراق بە دەست دابەشبوونی تائیفی و نەتەوەییەوە دەیناڵاند، حیکمەتی سیاسیی مام جەلال توانی مۆدێلێکی نوێ لە "دیپلۆماسییەتی ناوخۆیی" دابهێنێت، کە بنەماکەی لەسەر "سازش لە پێناو بەرژەوەندیی گشتیدا" و "قبوڵکردنی ئەویتر"  بوو.

ئەگەر سەیری قۆناغی دوای ڕوخانی ڕژێمی بەعس لە ساڵی 2003 بکەین، عێراق لەبەردەم مەترسیی ڕاستەقینەی شەڕی ناوخۆیی و دابەشبوونێکی کوشندەدا بوو. لەو کاتەدا، مام جەلال وەک یەکەم سەرۆک کۆماری کورد لە مێژووی عێراقدا، چەمکی سەرۆکایەتی لە پۆستێکی تەشریفاتییەوە گۆڕی بۆ ناوەندێکی بڕیاردانی نیشتمانی و نێوەندگیرێکی چالاک.
سەردانی هێزە شیعییەکان، سوننەکان، تورکمان و مەسیحییەکان بۆ کۆشکی سەلام لە بەغداد، تەنها بۆ کۆبوونەوەی پرۆتۆکۆڵی نەبوو، بەڵکو چوون بوو بۆ لای ئەو پیاوەی کە هەمووان متمانەیان بە بێلایەنی و دڵسۆزییەکەی هەبوو. مام جەلال دەیزانی چۆن گوێ لە نەیارەکانی بگرێت و چۆن خاڵە هاوبەشەکانی نێوانیان گەورە بکاتەوە. ئەو خاوەنی ئەو تواناییە ناوازەیە بوو کە دەیانتوانی توندترین سەرکردە ڕادیکاڵەکان بهێنێتە سەر مێزی گفتوگۆ و بە خەندەیەک یان نوکتەیەکی سیاسی، گرژیی دانیشتنەکان بشکێنێت.

لەسەر ئاستی کوردستانیش، "چەترە گەورەکە"ی مام جەلال ڕێگرێکی سەرەکی بوو لە دروستبوونی گرژیی قوڵ. سەرەڕای مێژوویەکی پڕ لە ململانێ و جیاوازیی ئایدیۆلۆژی لە نێوان هێزە سیاسییەکانی کوردستاندا، مام جەلال هەمیشە ستراتیژیی "چەپکە گوڵەکە"ی پەیڕەو دەکرد. ئەو بڕوای وابوو کە جوانیی کوردستان لە ڕەنگاوڕەنگیی هێزە سیاسییەکانیدایە، نەک لە سڕینەوەی یەکتر.
کاتێک قەیرانەکان لە نێوان لایەنەکاندا دەگەیشتنە بنبەست، دیوەخان و سەرکردایەتیی مام جەلال دەبووە پانتاییەک بۆ خاوکردنەوەی توڕەییەکان و دۆزینەوەی ڕێگاچارەی مامناوەند. ئەمەش وایکردبوو کە نەک تەنها دۆستەکان، بەڵکو نەیارە سیاسییەکانیشی لە کاتی تەنگانەدا پەنا بۆ حیکمەت و دونیابینیی ئەو بەرن.

ئەمڕۆ کە ئاوڕ لەو قۆناغە زێڕینەی حزور و کاریگەریی مام جەلال دەدەینەوە، زیاتر لە هەر کاتێک درک بە بۆشاییە گەورەکەی دەکەین. مێژوو سەلماندی کە کۆکردنەوەی لایەنە دژبەیەکەکان لەژێر یەک سایەدا، پێویستی بە کارێزمایەکی پڕ لە حەوسەڵە، دڵێکی فراوان و دیدگایەکی نیشتمانیی دوورمەودا هەیە.
مام جەلال خوێندنگایەکی سیاسیی لەدوای خۆی جێهێشت کە پێمان دەڵێت: سەرکردایەتیی ڕاستەقینە لە سەپاندنی هێزدا نییە، بەڵکو لە توانای ڕاگرتنی هاوسەنگی و کۆکردنەوەی جیاوازییەکاندایە لە پێناو پاراستنی سەقامگیری و بەدیهێنانی ئاشتیدا. سێبەری ئەو چەترە گەورەیە، هەمیشە وەک ڕێبەرێک بۆ دەرچوون لە قەیرانە سیاسییەکان لە بیرەوەریی مێژوودا بە زیندوویی دەمێنێتەوە.