ڕووناکیی شۆڕشی نوێ، حیکمەت و فۆرمۆڵەی سیاسیی مام جەلال

مێژووی هاوچەرخی گەلی کورد پڕە لە وەرچەرخانی دراماتیکی، بەڵام هیچ وەرچەرخانێک هێندەی ڕۆژی ١ی پووشپەڕی ١٩٧٥ یەکلاکەرەوە و مێژوویی نەبوو. لەو قۆناغە تاریک و پڕ لە بێئومێدییەدا کە ڕێککەوتننامەی شوومی جەزائیر شۆڕشی ئەیلوولی تووشی نسکۆ کردبوو و نەیارانی کورد وایان دەزانی دۆزی کورد بۆ هەمیشە کۆتایی پێهاتووە، لە دڵی ئەو خۆڵەمێشەوە دەنگێک بەرزبووەوە کە هاوسەنگیی هێزی لە ناوچەکەدا گۆڕی. ئەو دەنگە، ڕاگەیاندنی دامەزراندنی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بوو لەسەر دەستی سەرکردەی مەزن، مام جەلال.
دامەزراندنی یەکێتی لەو کات و ساتەدا، تەنها ڕاگەیاندنی حزبێکی سیاسی نوێ نەبوو، بەڵکو نەشتەرگەرییەکی مێژوویی و دەربازکردنی میللەتێک بوو لە داوی یاخیبوون و تەسلیمبوون.
زیرەکی و داهێنانی مام جەلال لەوەدا بوو کە نەکەوتە ژێر کاریگەریی دەروونیی ئەو شکستیە گەورەیەی بەسەر گەلی کورددا هاتبوو. لە کاتێکدا سەرکردایەتیی تەقلیدی کۆڵی دابوو، مام جەلال بە دیدگایەکی فراوان و جیهانییەوە سەیری هاوکێشەکەی دەکرد. ئەو تێگەیشت کە ڕێگای ڕزگاری لەم قۆناغەدا بە دوو ڕەهەندی سەرەکی تێپەڕ دەبێت:
 نوێکردنەوەی فکری و سیاسی: تێپەڕاندنی قۆناغی خێڵەکی و تەقەلیدی بۆ قۆناغی حزبی مۆدێرن و فرەدەنگ.
 پشتبەستن بە هێزی ناوخۆ: گواستنەوەی چەقی ململانێکان لە پشتبەستن بە دەوڵەتانی ئیقلیمی (کە لە جەزائیردا کوردیان فرۆشت) بۆ پشتبەستن بە ئیرادەی پێشمەرگە و جەماوەری کوردستان.
حیکمەتی بێوێنەی مام جەلال لە شێوازی داڕشتنی پێکهاتەی یەکێتیدا ڕەنگی دایەوە. ئەو دەیزانی کە کۆمەڵگای کوردی لەو قۆناغەدا تینووی ئازادیی فکری و سیاسییە. بۆیە یەکێتیی وەک "بەرەیەک لە قالبێکی حزبیدا" دامەزراند؛ شوێنێک کە چەپەکان، نەتەوەییەکان، ڕووناکبیران و تێکۆشەرانی لێوانلێو لە بیروباوەڕی جیاواز لەژێر یەک ئاڵادا کۆبکاتەوە.
ئەم فۆرمۆڵە داهێنەرانەیە وایکرد کە یەکێتی لە ماوەیەکی پێوانەیی کەمدا ببێتە بزووتنەوەیەکی جەماوەریی بەرفراوان کە سنووری ناوچەگەرێتی بەجێهێشت و هەموو کوردستانی گرتەوە.
مەزنترین وێستگەی دانایی مام جەلال، بڕیاری داگیرساندنەوەی شۆڕشی نوێ بوو لە ڕێگەی مەفرەزە سەرەتاییەکانەوە لە ساڵی ١٩٧٦. لە کاتێکدا ڕژێمی بەعس لە لوتکەی هێز و غروری خۆیدا بوو، ناردنی مەفرەزەکانی پێشمەرگە بۆ سەر چیاکانی کوردستان، پەیامێکی ڕوون بوو بۆ جیهان: "کورد نامرێت و تەسلیم نابێت."
مام جەلال تەنها سەرکردەیەکی سیاسی نەبوو، بەڵکو فەرماندەیەکی مەیدانی، تیۆریستێکی شۆڕشگێڕ و دیپلۆماتکارێکی بێوێنە بوو. ئەو توانی چەمکی "پێشمەرگە" لە چەکدارێکی سادەوە بگۆڕێت بۆ ناسنامەیەکی شۆڕشگێڕی، خاوەن فکر و دۆزی ڕەوا کە ڕێز لە مافی مرۆڤ و پرنسیپە نێودەوڵەتییەکان دەگرێت.
حیکمەتی مام جەلال لەوەدا بوو کە متمانەی گەڕاندەوە بۆ تاکی کورد. ئەو سەلماندی کە مێژوو بە دەستی زلهێزەکان نانووسرێتەوە، بەڵکو بە دەستی ئەو گەلانە دەنووسرێتەوە کە ئامادەن لە پێناو ئازادیی خۆیاندا قوربانی بدەن. یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بووە ئەو قەڵا پۆڵایینەی کە خەونی نەیارانی لەباربرد و دۆزی کوردی لە فەوتان ڕزگار کرد.
ئەو سەکۆ مێژووییەی مام جەلال لە ساڵی ١٩٧٥دا دایمەزراند، تەنها بۆ ئەو قۆناغە نەبوو، بەڵکو بووە بنەمای هەموو ئەو دەستکەوتە نەتەوەییانەی دواتر هاتنە دی، لە ڕاپەڕینی مێژوویی ١٩٩١ەوە تا دامەزراندنی قەوارەی هەرێمی کوردستان.
زیرەکی، دانایی، و حیکمەتی مام جەلال لەو قۆناغە ناسکەدا، وانەیەکی هەمیشەییە بۆ هەموو نەوەکان؛ وانەیەک کە فێرمان دەکات لە کاتی قەیرانە گەورەکاندا، ئەوەی سەر دەکەوێت تەسلیمبوون نییە، بەڵکو ئیرادەی پۆڵایین، فکری نوێخوازی و یەکڕیزیی نیشتمانییە. یاوەرانی ئەو ڕێبازە هەمیشە بە شانازییەوە دەتوانن بڵێن کە یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، کچە تاقانەکەی شۆڕش و بەرهەمی حیکمەتی باوکی نەتەوەیی، مام جەلال-ە.
دامەزراندنی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان تەنها دامەزراندنی حیزبێکی سیاسی نەبوو؛ بەڵکوو وەڵامێکی مێژوویی بوو بۆ قۆناغێک کە گەلی کورد پێویستی بە ڕێبازێکی نوێ، بیرکردنەوەیەکی نوێ و سەرکردایەتییەکی دانا هەبوو. لەو ساتە هەستیارەدا، مام جەلال بە زیرەکیی سیاسی، بینینی دوور، زمانی دیالۆگ و حیکمەتی نیشتمانی، توانای ئەوەی هەبوو کە هیوای نوێ لە نێو دڵی خەڵکدا دروست بکات.
مام جەلال لەو قۆناغەدا باش تێگەیشتبوو کە کورد تەنها بە چەک و شاخ ناتوانێت سەرکەوتن بەدەست بهێنێت، بەڵکوو پێویستی بە بیر، ڕێکخستن، دیپلۆماسی، یەکگرتوویی و بەرنامەی سیاسی هەیە. ئەو دەیزانی کە خەباتی کورد پێویستی بە ڕێگەیەکی فراوانتر هەیە؛ ڕێگەیەک کە تێیدا شۆڕش، دیموکراسی، مافی مرۆڤ، ئازادی و دادپەروەری پێکەوە ببنە بنەمای کار.
زیرەکی مام جەلال لەوەدا بوو کە یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانی وەک چەترێکی فراوان دامەزراند؛ چەترێک کە تەنها بۆ چینێک یان گرووپێک نەبوو، بەڵکوو بۆ ڕۆشنبیر، کرێکار، جووتیار، خوێندکار، ژن، گەنج، پێشمەرگە و هەموو ئەوانە بوو کە باوەڕیان بە ئازادی و داهاتووی کوردستان هەبوو. ئەمە نیشانەی حیکمەتی ئەو بوو؛ چونکە دەیزانی حیزبی بەهێز ئەوەیە کە لە دڵی خەڵکەوە دروست ببێت، نەک تەنها لە سەرەوە.
مام جەلال لە قۆناغێکی پڕ لە ناسەقامگیریدا، توانی پەیامی هاوسەنگی، گفتوگۆ و ئومێد بگەیەنێت. ئەو سەرکردەیەک بوو کە هەم زمانی شاخی دەزانی، هەم زمانی شار، هەم زمانی سیاسەت و هەم زمانی دڵی خەڵک. بۆیە یەکێتی لە سەر دەستی ئەو بوو بە خوێندنگایەکی سیاسی و نیشتمانی؛ خوێندنگایەك کە لەسەر بنەمای خەبات، فیداکاری، بیرکردنەوەی نوێ و خزمەت بە گەل دامەزرا.
دامەزراندنی یەکێتی بە دەستی مام جەلال، خاڵێکی وەرچەرخان بوو لە مێژووی سیاسی کوردستاندا. ئەو دامەزراندنە نیشانی دا کە کورد دەتوانێت لە ناو قەیراندا ڕێگای نوێ بدۆزێتەوە، لە ناو شکستدا هیوای نوێ دروست بکات، و لە ناو جیاوازییەکاندا چەترێکی گشتی بۆ یەکگرتن بونیاد بنێت.
ئەمڕۆش کاتێک باس لە یەکێتی دەکرێت، ناوی مام جەلال وەک بناغەی ئەو ڕێبازە دەمێنێتەوە. چونکە ئەو تەنها حیزبێکی دامەزراند، بەڵکوو ڕێبازێکی دامەزراند؛ ڕێبازی دیالۆگ، تێگەیشتن، هاوسەنگی، خزمەت و باوەڕ بە گەل. ئەمەش ئەو میراتە گەورەیە کە مام جەلال بۆ کوردستانی بەجێهێشت.